Wat is auteursrecht?
In artikel 1 van de auteurswet staat de volgende tekst: "Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld".
Als iemand dus iets maakt (schrijft, tekent, componeert) dan heeft deze persoon dus als enige het recht om dit te publiceren of te kopiëren. Dit recht kan ook aan iemand anders worden gegeven, verkocht of nagelaten bij erfenis. Om het auteursrecht aan iemand anders over te dragen moet een akte worden opgesteld, waarin precies is beschreven wat die overdracht inhoudt. Als de schrijver van een verhaal bijvoorbeeld aan iemand anders schriftelijk toestemming geeft om het verhaal voor te lezen, dan mag die ander het dus niet op een andere manier openbaar maken, bijvoorbeeld in een boek of een tijdschrift. Dit wordt allemaal geregeld in artikel 2 van de auteurswet.

Wie is de 'maker'?
In artikel 4 van de auteurswet staat beschreven wie de maker van een werk is. De hoofdregel is dat je moet kijken of er op of in het werk staat aangegeven wie de maker is. Als iemand dus een gedicht of een verhaal schrijft, en zijn of haar naam er onder zet, dan is daarmee bekend wie de maker is.

Auteursrecht
Auteursrecht (ook bekend als copyright) is het recht van de auteur van een werk van literatuur, wetenschap of kunst om te bepalen hoe, waar en wanneer zijn werk wordt gepubliceerd of vermenigvuldigd. Dit recht ontstaat vanzelf bij het maken van zo'n werk.
Aanvankelijk was het auteursrecht bedoeld voor boeken, maar tegenwoordig ook voor veel andere zaken, zoals software, films, opgenomen muziek en beeldende kunstwerken en journalistiek werk (met uitzondering van nieuws).
Schending van het auteursrecht is in veel gevallen een misdrijf en kan met gevangenisstraf worden bestraft. Bij schending van auteursrecht kan bij de politie aangifte gedaan worden (bij misdrijven kan de politie aangifte niet weigeren).
Artikel 1 van de Auteurswet 1912 definieert het als volgt:
"Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld."
Wat onder 'werk van letterkunde, wetenschap of kunst' valt heeft de rechter bepaalt in het Van Dale/Romme-arrest.
Gebruik nooit materiaal dat beschermd is door auteursrecht!

Schrijver, dichter, vertaler
Op teksten die u schrijft, krijgt u automatisch auteursrecht. Dat houdt in dat alleen u als schrijver bepaalt wat er met uw werk gebeurt: óf en hoeveel exemplaren ervan mogen worden gemaakt en óf en hoe uw werk verspreid mag worden. Aan het geven van toestemming voor publicatie, bijvoorbeeld in boekvorm of in een krant of tijdschrift, kunt u allerlei voorwaarden verbinden, bijvoorbeeld dat u daar een bepaalde vergoeding voor krijgt. Voor gebruik waarvoor u geen toestemming heeft gegeven, zoals plaatsing op internet, is opnieuw toestemming nodig. U kunt er apart een vergoeding voor afspreken.

Ongeacht of u uw auteursrechten heeft overgedragen, u behoudt als schrijver altijd persoonlijkheidsrechten. Zo kunt u bezwaar maken als iemand anders de titel van uw werk verandert of doet alsof het door iemand anders is geschreven. Of als u vindt dat uw werk verminkt is, door bijvoorbeeld een slechte vertaling of het plaatsen van uw tekst in een heel andere context.

Tekstschrijver
Freelance tekstschrijvers hebben zelf het auteursrecht op hun teksten, ook al hebben zij die tegen betaling en in opdracht geschreven. Deze auteursrechten kunnen wel in licentie worden gegeven of overgedragen worden aan de opdrachtgever, eventueel onder andere (financiële) voorwaarden. U moet altijd, liefst schriftelijk, goed vastleggen wat u precies overdraagt aan de opdrachtgever en wat hij dus met uw teksten mag doen: publicatie in alleen het jaarverslag, onbeperkt gebruik in uitgaven van de opdrachtgever, de oplage en dergelijke. U verleent alleen uw rechten voor dat wat u concreet vastlegt.
U kunt bezwaar maken als iemand anders de titel van uw werk verandert of doet alsof het door iemand anders is geschreven.

Overdracht en licentie
Bij het verlenen van een licentie blijft het auteursrecht volledig in uw handen. U 'verhuurt' als het ware uw werk, voor een (on)bepaalde tijd. Een licentienemer mag alleen dát doen, wat er afgesproken is (de zogenaamde 'gebruiksrechten'). Alle andere vormen van verveelvoudiging of openbaarmaking moeten apart afgesproken worden met u.
U kunt ook uw auteursrecht op uw werk overdragen. U 'verkoopt' uw werk dan als het ware, voor een (on)bepaalde tijd. Aan die overdracht of verkoop van uw auteursrecht kunt u vanzelfsprekend weer (financiële) voorwaarden verbinden.
In een licentie kunt u alle mogelijke vormen van gebruik, exclusief aan een ander verlenen. Overdracht kan aan de andere kant beperkt worden tot (een) enkele gebruiksvorm(en). Per saldo hoeft er dus weinig verschil te zijn tussen beide vormen van exploitatie. De keus voor het een of het ander ligt vaak in het feit dat je als 'eigenaar' juridisch sterker staat dan als 'huurder'.
Volgens de wet moet een overdracht schriftelijk vastgelegd worden. Licenties zijn ook geldig als ze mondeling zijn afgesproken of als ze blijken uit bepaalde handelingen. Als u bijvoorbeeld een ingezonden brief naar de redactie van een krant stuurt, dan geeft u impliciete toestemming voor plaatsing. Hoewel het dus niet verplicht is om een licentie schriftelijk te regelen, is het vaak wel makkelijk om misverstanden te voorkomen!

Websites
Auteursrecht en naburige rechten zijn niet anders zodra er sprake is van websites en andere online mogelijkheden. Als u zelf een website heeft dan moet u voor het gebruik daarop van foto’s, muziek en teksten toestemming vragen aan de rechthebbenden, aan de uitgever van de teksten bijvoorbeeld of aan de fotograaf. Uiteraard mag u wel uw eigen foto’s of zelfgeschreven teksten erop zetten! Ook als u zelf muziek maakt, kunt u dit op uw website zetten zodat anderen er naar kunnen luisteren.
Op informatie, muziek, afbeeldingen, foto’s e.d. die u vindt op websites van anderen (of in bijv. newsgroups) zal in de meeste gevallen ook auteursrecht en naburige rechten rusten. Dit houdt in dat u van die informatie gebruik mag maken maar uitsluitend voor uzelf. Zodra u één en ander verder gaat verspreiden, bijvoorbeeld door het op uw eigen website te zetten of door er kopieën van te maken voor anderen, mag dat niet zomaar. U hebt daar toestemming voor nodig (op enkele uitzonderingen na).
Het veelvoorkomende misverstand ‘het staat toch al online, daar kan iedereen gebruik van maken, dus dan kan ik het ook op mijn eigen website zetten’ gaat niet op. Dat zou hetzelfde zijn als u cd’s of boeken, die in principe ook voor iedereen toegankelijk zijn, kopieert en uitdeelt. Het maakt overigens niets uit welke bedoeling u hebt met het geven van informatie op uw website. Of u voor uw eigen plezier een website maakt of met commerciële bedoelingen doet niet ter zake.

Klik hier voor de volledige tekst auteurswet. (PDF)